HomeGlobe Magazine artikelHandel met Iran komt op gang

Handel met Iran komt op gang

11 juni 2016 - Ed Coenen

Download artikel | Download uitgave (globe magazine, juni 2016)

Het opschorten van de sancties tegen Iran betekent dat import en export weer tot ontwikkeling kunnen komen. Er zijn inmiddels weer reguliere wekelijkse afvaarten van rederijen naar de havenstad Bandar-e-Abbas aan de Perzische Golf en de Iraanse rederij IRISL biedt sinds kort containerdiensten aan tussen Bandar-e-Abbas en Antwerpen en Hamburg. De handel komt weer op gang.

Nadat vorig jaar bekend werd dat de sancties zouden worden verzacht, kreeg bedrijfsjuriste Ilhame Saadi van EVO de eerste handelscontracten van importeurs en exporteurs voorgelegd voor advies. Het aantal adviesaanvragen nam snel toe na het definitieve opschorten van de sancties.

Ook haar collega Dennis Heijnen, douane- en sanctiespecialist bij EVO en Fenedex, kreeg vragen en dan vooral over wat er nu wel en niet mogelijk was. Hij merkt met enige nadruk op dat de sancties zijn opgeschort en niet opgeheven.
"Vorig jaar sloten Iran, de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad en Duitsland het Joint Comprehensive Plan of Action, afgekort tot JCPOA. Iran beloofde nucleaire activiteiten te stoppen in ruil voor opheffing van de sancties. Dat is grotendeels gelukt, maar om druk op de ketel te houden, is overeengekomen de sancties in stappen op te schorten en pas over vijftien jaar opgeheven. Dat houdt in dat de sancties met één druk op de knop weer actief kunnen worden als Iran zich niet aan de afspraken over het nucleaire programma houdt. Bedrijven kunnen in dat geval lopende projecten nog afronden, maar na een half jaar zijn de sancties dan weer volledig van kracht."

Gezien de vragen van leden hebben EVO en Fenedex in maart drie discussiebijeenkomsten over de handel met Iran georganiseerd. Advocaat Yvo Amar van het Amsterdamse advocatenkantoor B&A Law wees tijdens die bijeenkomsten op specifieke risico's; de VS is  weliswaar akkoord gegaan met het opschorten van de sancties, maar handhaaft barrières voor handelscontacten. Bedrijven met belangen in de Verenigde Staten moeten daarom voorzichtig opereren. Zo adviseerde hij ondernemers die voor zaken in de VS zijn, zich daar afzijdig te houden van besluiten die in Nederland worden genomen over handelstransacties. Ondernemingen met een moederbedrijf of kantoor in de VS adviseert hij bijzonder voorzichtig te opereren en advies in te winnen. Facturatie in Amerikaanse dollars beveelt hij ook niet aan.

Blokkade

Het opschorten van de sancties betekent niet dat nu alle exporten mogelijk zijn. Om te beginnen verbiedt de overheid zelf import van een aantal goederen. Zo ligt de import van boeken, tijdschriften en informatiedragers gevoelig. Informatie uitwisselen via e-mail gaat gemakkelijker, of loopt via de, door veel Iraniërs als veilig omschreven, app Telegram.

Niettemin heeft het opschorten van de sancties de mogelijkheid van handelsverkeer zonder uitvoervergunningen uitgebreid voor een reeks van producten, aldus Heijnen. "Uitgezonderd blijft voor Europese bedrijven de uitvoer van producten met een mogelijk militaire toepassing; voor 'dual use' blijft een vergunning van de minister van Economische Zaken persoonlijk noodzakelijk. Het kan makkelijk enkele weken duren voor het besluit op zo'n vergunning is genomen."

Betalingen problematisch

Heijnen stelt vast dat de belangrijkste sanctie niet eens zozeer de levering of koop van producten was, maar de blokkade van het financieel verkeer. Iraanse banken zijn in 2012 afgesloten van Swift, het internationale systeem voor overboekingen. "Tot nu toe vlot het niet met de heraansluiting."

Swift zegt op zijn website de ‘relevante belanghebbenden in Iran' te hebben geïnformeerd over de noodzakelijke maatregelen die nodig zijn om banken weer aan te sluiten. Zo moeten zij hun IT in overeenstemming hebben gebracht met wat in Europa gebruikelijk is om overboekingen veilig uit te kunnen voeren. De Nederlandse Vereniging van Banken heeft na de discussiebijeenkomsten van EVO en Fenedex laten weten dat Iran bezig is met een inhaalslag om aan internationale wet- en regelgeving te voldoen, maar dat het nog vele maanden kan duren voordat betalingsverkeer weer mogelijk is.

De Amerikaanse opstelling heeft voor sommige bedrijven nog een onverwacht neveneffect. Zo heeft Airbus een order binnengesleept voor levering van 118 vliegtuigen, maar meldde in maart problemen te ondervinden met de financiering van deze exportorder.

Alternatieve routes

Toch is de situatie voor importeurs en exporteurs niet helemaal hopeloos. Volgens enkele deelnemers aan de bijeenkomsten is betalingsverkeer mogelijk met behulp van banken die geen directe belangen in Amerika hebben. Ook een aantal Duitse en Italiaanse banken accepteert betalingsverkeer met Iran.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is er altijd handel met Iran gebleven - soms langs ‘alternatieve' routes. Onder meer bepaalde posterijen en koeriersbedrijven hebben hun verbindingen opengehouden. Dat kan niet zonder betalingen zijn gebleven.

Uit contacten met Iraniërs blijkt dat ruilhandel een redelijk gebruikelijke manier is om rekeningen te voldoen. Betalingen via Turkije waren ook een tijd populair, totdat het land onder Amerikaanse druk moest stoppen met de handel in goud als betaalmiddel. Ook loopt een deel van het betalingsverkeer via geldkantoren in buurlanden die voor Iraniër visum-vrij zijn te bereiken, of via ondernemers die zowel in Iran als in België of Nederland een bedrijf hebben. Nederlandse verkopers maken ook vaak gebruik van de leveringsconditie ex works, waarmee de Iraanse klant in Nederland betaalt en zelf voor afhandeling van het transport zorgt.

"Ideaal is dit allemaal niet", zegt Heijnen. "Alternatieve betalingssystemen kosten tijd en geld. We blijven daarom bij banken en de overheid aandringen op een snelle verbetering van het betalingsverkeer."

China

Enkele bedrijven handelen betalingen ook af via een kantoor in China, zo werd duidelijk tijdens de discussiebijeenkomsten van EVO en Fenedex. Dat land heeft zich als lid van de VN-Veiligheidsraad formeel weliswaar achter de sancties geschaard, maar is de afgelopen jaren ook de spelbreker gebleken. Het land is volgens het Internationaal Monetair Fonds de belangrijkste handelspartner van Iran geworden. De handel tussen Iran en China nam toe van vier miljoen dollar in 2003 naar 5,3 miljard dollar in 2013.

Winkels in de shopping malls van de grote Iraanse steden verkopen in Azië vervaardigde merkkleding, consumenten beschikken over telefoons van Huawei en transportbedrijven schaffen bij vervanging een nieuwe truck aan van Volvo-partner Dongfeng.

China's belangrijkste exportstromen naar Iran bestaan volgens het IMF uit machines, textiel, chemische producten en consumptiegoederen. Ook is China de belangrijkste leverancier gebleven van benzine, omdat het olierijke Iran zelf te weinig raffinaderijen heeft kunnen bouwen om aan de groeiende binnenlandse behoefte te voldoen.

Het land mag volgestopt zijn met Chinese producten, voor Europese producten is de toekomst redelijk zonnig. Evenals Europeanen zijn ook Iraniërs niet altijd even enthousiast over de kwaliteit van Chinese producten.

Het opschorten van de sancties maakt de uitvoering van handelsbetrekkingen voor beide landen gemakkelijker. De sancties waren net opgeschort of de eerste containertrein uit de Chinese logistieke hotspot bij de stad Yiwu bereikte Teheran, gebruikmakend van de ‘Euraziatische landbrug' over Kazachstan en Turkmenistan.

Andere landen die goede handelscontacten bleven houden met Iran zijn India, Zuid-Korea en Turkije, met de Arabische Emiraten voor veel landen als draaischijf, aldus het IMF. Emiraat Dubai gold de afgelopen jaren als een vertrekpunt voor houten dhows die lading over de Perzische Golf naar Iran brachten. In het bijzonder naar het eiland Kish, een vrijhandelsgebied in Iran en een vakantiebestemming waarvoor westerse reizigers vanuit Dubai geen visum nodig hebben. Iran heeft nog enkele andere van die vrijhandelsgebieden. In het noorden ligt Aras, een verzameling van vijf locaties langs de grenzen met Azerbeidzjan, Armenië en Nagorno-Karabach en tot nu toe dé importmogelijkheid voor westerse producten, ook de 'dikke' Amerikaanse en Japanse auto's die in de regio bij de stad Tabriz volop te zien zijn. Het opschorten van de sancties zal die handelsroutes minder belangrijk maken, verwacht het IMF, en uiteindelijk importproducten goedkoper maken.

Bankverkeer

Een bekend knelpunt in de handel met Iran is het betalingsverkeer. Voor zover het niet om gesanctioneerde activiteiten gaat, is dit in principe toegestaan, maar in de praktijk zijn er twee struikelblokken.
Allereerst waarschuwt de OFAC (de toezichthouder in de VS) nog altijd zeer streng op te treden tegen schendingen van de (Amerikaanse) sanctieregels en deelt in bepaalde gevallen miljardenboetes uit. De ECB heeft bij de VS aangedrongen om meer duidelijkheid te geven over hun handhavingsbeleid, maar ondertussen moeten Nederlandse banken noodgedwongen uiterst voorzichtig opereren. In de praktijk komt dit er op neer dat er geen betalingsverkeer mogelijk is als er een Amerikaanse component in de transactie aanwezig is.

Het andere struikelblok is SWIFT. Iraanse banken hebben hier weer toegang toe, maar hebben op automatiseringsvlak een flinke achterstand goed te maken. Dat vraagt tijd. Los daarvan zullen Nederlandse banken ook in kaart moeten brengen welke banken daadwerkelijk niet meer onder het sanctieregime vallen.
Al deze processen lopen, maar de huidige verwachting is dat het nog driekwart jaar zal duren voor het bankverkeer begint te normaliseren.

 

over de auteur

Ed Coenen is redacteur bij EVO-Fenedex.

 

Terug naar het overzicht
  • NL Exporteert: Download de app nu

    app screenshot 
     
    Download on the App Store Badge US-UK 135x40
     
    en app rgb wo 45